RSU podatek to temat, który coraz częściej dotyczy specjalistów IT, pracowników zagranicznych grup kapitałowych i współpracowników B2B. W teorii program motywacyjny ma pozwalać na odroczenie podatku do momentu sprzedaży akcji i rozliczenie dochodu według 19% PIT. W praktyce nie każdy program spełnia ustawowe warunki preferencji, a błędna kwalifikacja może oznaczać konieczność zapłaty podatku wcześniej — nawet według skali podatkowej.
Coraz więcej firm oferuje pracownikom i współpracownikom udział w programach motywacyjnych opartych na akcjach. Najczęściej są to RSU, czyli restricted stock units, albo ESOP, czyli programy opcyjne lub udziałowe dla pracowników i współpracowników. Temat ten został omówiony w artykule Prawo.pl pt. „Programy motywacyjne nie zawsze dają korzyści podatkowe”, w którym sprawę komentował dr Piotr Sekulski, doradca podatkowy, założyciel kancelarii Outsourced.pl. Artykuł porusza wiele praktycznych kwestii związanych z opodatkowaniem programów motywacyjnych i tematem relacji RSU podatek. Pełna treść artykułu dostępna jest tutaj.
RSU podatek – czy 19% PIT?
Wielu uczestników programów RSU zakłada, że podatek pojawi się dopiero przy sprzedaży akcji. W takim wariancie dochód ze sprzedaży akcji może być rozliczany w PIT-38 jako dochód z kapitałów pieniężnych, zasadniczo według stawki 19% PIT.
Takie rozliczenie może być korzystne, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki przewidziane w ustawie o PIT. Kluczowe znaczenie mają przede wszystkim art. 24 ust. 11 i 11b ustawy o PIT, które przewidują szczególny mechanizm odroczenia opodatkowania dla określonych programów motywacyjnych.
W praktyce trzeba sprawdzić m.in., kto utworzył program, jaka spółka przyznaje uprawnienia, czy program został przyjęty w odpowiedniej formie oraz czy uczestnik faktycznie obejmuje albo nabywa akcje spółki spełniającej ustawowe warunki.
dr Piotr Sekulski, doradca podatkowy
„Problem w tym, że część programów nie spełnia warunków korzystania z preferencji.”
Jeżeli warunki są spełnione, przychód może powstać dopiero w momencie odpłatnego zbycia akcji. Jeżeli jednak program nie mieści się w ustawowych zasadach, organy podatkowe mogą uznać, że przychód powstał wcześniej — na przykład w momencie otrzymania akcji albo realizacji uprawnienia.
O podobnych ryzykach pisaliśmy już szerzej we wpisie:
Kiedy RSU może oznaczać 32% PIT?
Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy uczestnik programu zakłada, że zapłaci wyłącznie 19% PIT przy sprzedaży akcji, ale program nie spełnia warunków preferencji. W takiej sytuacji może powstać spór o to, czy przychód nie powinien zostać rozpoznany wcześniej.
Dotyczy to zwłaszcza programów zagranicznych, tworzonych przez spółki z międzynarodowych grup kapitałowych. Dokumenty takich programów często są przygotowane według prawa innego państwa, a ich konstrukcja nie zawsze odpowiada polskim wymogom podatkowym.
Ryzyko może pojawić się przykładowo wtedy, gdy program został utworzony decyzją zarządu, a nie uchwałą walnego zgromadzenia, albo gdy podmiot przyznający świadczenie nie jest odpowiednikiem polskiej spółki akcyjnej. Znaczenie ma również to, czy uczestnik programu jest pracownikiem, osobą współpracującą na B2B, członkiem zarządu albo kontraktorem zagranicznej spółki.
dr Piotr Sekulski, doradca podatkowy
„Efektem może być w przyszłości konieczność dopłaty podatku.”
W praktyce konsekwencje mogą być dotkliwe. Jeżeli organ uzna, że przychód powstał wcześniej, podatnik może być zobowiązany do rozliczenia go według skali podatkowej, a więc również według stawki 32% PIT. Następnie przy sprzedaży akcji może pojawić się kolejne rozliczenie podatku od kapitałów pieniężnych.
Warto też pamiętać, że inaczej może wyglądać sytuacja pracownika, a inaczej współpracownika B2B rozliczającego działalność gospodarczą. W artykule Prawo.pl wskazano również na interpretację dotyczącą samozatrudnionego informatyka na ryczałcie, gdzie analizowano możliwość opodatkowania nieodpłatnego nabycia akcji 3% ryczałtem, a późniejszej sprzedaży akcji 19% PIT.
Szerszy kontekst programów udziałowych opisaliśmy również tutaj:
Co sprawdzić przed rozliczeniem RSU?
Przed rozliczeniem RSU nie wystarczy sprawdzić, ile akcji zostało przyznanych i za jaką cenę zostały sprzedane. Najpierw trzeba ustalić, czy program w ogóle pozwala na odroczenie opodatkowania.
W praktyce warto przeanalizować przede wszystkim dokumenty programu, regulamin, grant agreement, zasady vestingu, uchwały lub decyzje tworzące program, relację między spółką zatrudniającą lub zlecającą pracę a spółką przyznającą akcje oraz status podatnika w momencie przyznania, vestingu, objęcia akcji i sprzedaży.
Istotne jest również to, czy podatnik otrzymuje akcje, opcje, jednostki RSU, akcje fantomowe, udziały albo inne prawa majątkowe. Różne konstrukcje mogą prowadzić do różnych skutków podatkowych. W przypadku osób z branży IT i współpracowników B2B dodatkowo trzeba sprawdzić, czy program jest powiązany z działalnością gospodarczą, czy z innym stosunkiem prawnym, oraz jak wybrana forma opodatkowania wpływa na moment i sposób rozliczenia podatku.
W czym możemy pomóc?
Pomagamy analizować skutki podatkowe RSU, ESOP, opcji, akcji fantomowych i innych programów motywacyjnych. Weryfikujemy dokumenty programu, moment powstania przychodu, możliwość zastosowania odroczenia opodatkowania, sposób rozliczenia PIT oraz ryzyka związane z programami zagranicznymi.
Wspieramy zarówno pracowników, jak i współpracowników B2B, w szczególności osoby z branży IT, startupów i międzynarodowych grup kapitałowych.
Jeżeli uczestniczysz w programie RSU albo ESOP, warto sprawdzić skutki podatkowe przed sprzedażą akcji albo przed złożeniem zeznania rocznego. Błędne założenie, że zawsze wystarczy rozliczyć 19% PIT przy sprzedaży, może prowadzić do zaległości podatkowej, odsetek i sporu z organem podatkowym.
Pamiętaj – przed rozliczeniem RSU warto uporządkować dokumenty programu i sprawdzić, czy w konkretnym przypadku rzeczywiście można zastosować preferencyjne zasady opodatkowania!
